Oręż Niepodległej 1918. Część 2: Rosja

Jesienią 1918 roku jednoczesny upadek wszystkich trzech zaborców pozwolił odrodzić państwo wymazane z mapy Europy 123 lata wcześniej. Aby do tego doprowadzić, konieczne było ustanowienie granic i ich zbrojna obrona. W cyklu Oręż Niepodległej przyglądamy się broni, którą tego dokonano

Sytuacja Rosji jako źródła uzbrojenia dla odradzającego się w listopadzie 1918 roku państwa polskiego była dość kuriozalna – pozostawała ona zaborcą, działały tam spore jednostki polskie (trzy korpusy, łącznie około 600 000 ludzi!), a jednocześnie w granicach niepodległej Polski nie było już garnizonów rosyjskich, wypartych przez Państwa Centralne w latach 1915–1916 lub zbolszewizowanych po separatystycznym pokoju brzeskim z lutego 1918 roku. Mimo to Rosja pozostała znaczącym źródłem uzbrojenia Wojska Polskiego – choć głównie z drugiej ręki: zdobycznego przez Austro-Węgry i Niemcy. Część z rosyjskiej broni służyła potem przez długie lata jako uzbrojenie formacji państwowych: dotyczyło to głównie karabinów wz. 91 użytkowanych w Policji, oraz przebudowywanych w połowie lat 20. na karabinki wz. 91/98/25 kalibru 7,9 mm, a także rewolwerów Naganta wz. 95, produkowanych w Polsce dla Policji Państwowej jako Ng wz. 30. Ślady zdobyczy porosyjskiej z 1918 roku spotykane były jeszcze w okresie powstania warszawskiego, po którym pozostało kilka zdjęć przedstawiających powstańców uzbrojonych w sprowadzane do Rosji w czasie Wielkiej Wojny Winchestery wz. 95!
Zasadniczym typem regulaminowym karabinu armii rosyjskiej w czasie wojny był 7,62 mm karabin powtarzalny systemu Mosina. Była to broń zaopatrzona w magazynek ładowany z łódki, mieszczący pięć nabojów w układzie 4+1 – czyli cztery wewnątrz magazynka i piąty na donośniku, ładowany przy zamknięciu zamka do komory nabojowej lufy. Zamek ślizgowo-obrotowy, czterotaktowy, z napinaniem iglicy przy otwieraniu, miał dwa symetryczne rygle na tłoku zaporowym, uzupełnione ryglem zapasowym w postaci podstawy rączki zamkowej.
Karabin przyjęto do uzbrojenia 28 kwietnia 1891 roku jako 3-liniowy karabin wzór 1891 i w ciągu 11 lat wytężonej pracy wszystkich trzech fabryk karabinów w Rosji (Tuła, Siestrorieck, Iżewsk) przy współpracy francuskiego arsenału Châtelleraut (MAC), który dostarczył pierwsze pół miliona karabinów w czasie, gdy fabryki rosyjskie były rozbudowywane i wdrażały produkcję, do 1903 roku udało się dostarczyć 3 468 073, koniecznych do przezbrojenia armii na stopie pokojowej i zgromadzenia skromnego zapasu mobilizacyjnego. Karabin ten występował w czterech odmianach: karabin piechoty, karabin dragoński i kozacki oraz karabinek dla wojsk technicznych