Pytanie z historii – jaki procent, w przybliżeniu, powierzchni obecnej Rzeczpospolitej Polskiej stanowią ziemie będące częścią rozbioru rosyjskiego? Odpowiedź na końcu, ale proszę spróbować dedukować samodzielnie. Jak pamiętamy, rozbiory były trzy…

Pierwszy w roku 1772, z inicjatywy Prus i przy udziale Rosji i Austrii. Powodów było kilka, a dwa najważniejsze to nienasycona potrzeba rozrastania się Prus kosztem sąsiadów, oraz wojna rosyjsko-turecka, w której Rosja szukała sojuszników. Bezpośrednim powodem była wojna domowa, zwana Konfederacją Barską, przekreślająca rosyjskie plany utrzymania całej Rzeczpospolitej w swojej strefie wpływów. Drugi rozbiór nastąpił w roku 1793, jako następstwo uchwalenia Konstytucji 3 Maja i obawy Rosji i Prus przed rozlaniem się jakobińskiej zarazy rewolucyjnej. Austria nie brała w nim udziału, a Prusy przyłączyły wymarzone ujście Wisły, z Gdańskiem. I trzeci, dwa lata później, jako następstwo Insurekcji Kościuszkowskiej, który zakończył istnienie Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W wyniku rozbiorów ponad połowę terytorium Prus stanowiły ziemie byłego państwa Piastów, stąd silna akcja germanizacyjna. Rozbiory zaakceptowała większość państw, w tym Anglia i Francja, ale dwa nigdy ich nie uznały: Imperium Osmańskie (dziś Turcja) i Persja (dziś Iran).

Co było dalej? W roku 1807, po pokoju w Tylży, Napoleon I powołał do życia Księstwo Warszawskie (Duché de Varsovie), utworzone z części ziem zaboru pruskiego. Z własnym wojskiem, rządem, parlamentem i konstytucją – po którym został nam Kodeks Napoleona jako prawo cywilne. Z językiem francuskim jako urzędowym oraz Fryderykiem Augustem I Wettynem, księciem saskim, jako nominalnym władcą. Faktyczną władzę w Księstwie sprawowali kolejni francuscy rezydenci. Po wojnie polsko-austriackiej w 1809 roku do Księstwa przyłączono ziemie III rozbioru i część ziem I rozbioru austriackiego.

Po upadku Napoleona w roku 1815, na kongresie wiedeńskim utworzono Królestwo Polskie (Царство Польское), zwane potocznie „Kongresówką” – z terenów Księstwa, okrojonych na rzecz Prus z części Wielkopolski i ziemi chełmińskiej. Z własnym rządem (ale bez spraw zagranicznych, za które odpowiadała Rosja), skarbem, armią i konstytucją – będącą kompilacją Konstytucji 3 Maja i konstytucji Księstwa. Wówczas uznawano ją za nowoczesną i wolnościową. Królestwo miało konstytucyjnie gwarantowaną unię personalną z Cesarstwem Rosyjskim, czyli każdy car Rosji był także królem Polski. Początki były obiecujące, a car Aleksander I był nastawiony do naszego kraju przychylnie. Niestety zmarł, a następca, Mikołaj I, był nam przychylny znacznie mniej – w dodatku wybuchło nieszczęsne powstanie listopadowe, które go zdetronizowało. Po upadku powstania car zniósł konstytucję i odrębność armii. W roku 1832 Królestwo utraciło status prawno-międzynarodowy. Kolejne przegrane powstanie, styczniowe, dopełniło utraty resztek jego autonomii (ale nazwa została).

A odpowiedź na postawione na wstępie pytanie brzmi: 0%. Z ziem trzech zaborów rosyjskich w obecnych granicach pozostała nam tylko wieś Niemirów – i to nie wiadomo dlaczego, bo leżała za kordonem granicy prusko-rosyjskiej. Warszawa była w zaborze pruskim, a Lublin w austriackim. Zaś Księstwo Warszawskie i Królestwo Polskie to już nie były rozbiory. Pytanie, czy ich suwerenność była mniejsza, czy większa, niż „peerelu” – albo obecnej Polski w Unii Europejskiej? I jak wyglądałaby Polska, gdyby nie powstania kościuszkowskie i listopadowe?

Pozostając z tym pytaniem, serdecznie zapraszam Państwa do lektury wakacyjnego numeru naszego czasopisma: papierowo lub elektronicznie, do oglądania filmów na kanale KINO STRZAŁ.pl – no i do zaprenumerowania naszego miesięcznika