W czasie mojej niedawnej wizyty w Warszawie obejrzałem dwa chińskie erkaemy ZB 26 z kolekcji Muzeum Wojska Polskiego oznaczone swastykami – lecz nie symbolami hitlerowskimi, tylko logiem Fabryki Nr 21 Departamentu Uzbrojenia. Swastyka prosta i lewoskrętna (卍) to orientalny symbol, znany od tysięcy lat.

[Zresztą znany nie tylko na Dalekim Wschodzie – symbol „świaszczycy”, zwanej także „krzyżykiem niespodzianym”, występuje szeroko również w polskiej symbolice podhalańskiej, w tym na odznakach pułkowych strzelców podhalańskich. W Finlandii (hakaristi) i na Łotwie stanowił on w latach międzywojennych oficjalny znak rozpoznawczy sił powietrznych (odpowiednio niebieski i czerwony), oznaczano nim także (malowany czarny z białą obwódką) fińskie czołgi – przyp. Red.].

Historia Fabryki Nr 21
Dzieje zakładu, który wyrósł na największy i najbardziej efektywny zakład zbrojeniowy Chin w czasie Narodowej Wojny Obronnej Przeciw Japońskiej Agresji [czyli w polskiej nomenklaturze historycznej „II wojny chińsko-japońskiej” trwającej w fazie lokalnej od roku 1931, a ogólnochińskiej 1937–1945 – przyp. Red.], a potem Wojny Wyzwoleńczej [czyli wojny domowej między komunistami a nacjonalistami w latach 1945–1949 – przyp. Red.] sięga lat 60. XIX wieku.
Ówczesny wicekról Liangjiang, Li Hongzhang, założył w roku 1865 Biuro Produkcyjne Jīnlíng w Nankinie (Jīnlíng był ówczesną nazwą Nankinu). Rok później wybudowano tam od podstaw nową fabrykę, której kadrę stanowił personel wchłoniętej przez nią działającej wcześniej w Suzhou Zagranicznej Odlewni Dział, na czele z kierującym nią sir Hallidayem Macartneyem, którego mianowano dyrektorem generalnym Biura. Pod jego rządami firma w szybkim tempie wyrosła na kolebkę całego nowoczesnego przemysłu maszynowego Chin, a o poziomie umiejętności tamtejszej kadry inżynierskiej świadczy wyprodukowanie pierwszej działającej kopii cekaemu Maxima już w roku 1888!

ilustracje: Michał Mackiewicz i z archiwum autora