Na 92. aukcji Hermann Historica, która odbędzie się 18 maja w Monachium, oferowany jest niezwykle rzadki – jeden z trzech znanych na świecie! – egzemplarz pistoletu Te-Tar kalibru 7,65 mm. Te-Tar stanowi wersję (poprzednika, a może następcy – diabli wiedzą, w każdym razie zmniejszoną i różną w szczegółach odmianę) innego znanego polskiego prototypowego pistoletu samopowtarzalnego, wywodzącego się z Anglii, z okresu II wojny światowej: Tarn kalibru 9 mm, także przypisywanego Teofilowi Tarnowskiemu (zarówno nazwy „Te-Tar”, jak „Tarn” wywodzą się od jego nazwiska).
O ile jednak Tarn był wielkości mniej więcej Visa i na nabój 9 mm Parabellum, to Te-Tar strzela znacznie sensowniej współgrającym z jego konstrukcją (zamek swobodny) nabojem 7,65 mm Browninga i jest wielkości mniej więcej FN 1910. Tarny nosiły numery od 100 do 109, a wygląda na to, że modele Te-Tar oznaczano znacznie niższymi numerami. Znane są dotąd trzy egzemplarze tej broni: wywodzący się z Ameryki N4 (zapewne „Numer 4”), znajdujący się w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego N11 – i ten, który pojawił się teraz, czyli „monachijski” Te-Tar, wystawiony pod numerem 2732, z ceną wywoławczą wynoszącą 5000 euro.
Egzemplarz Te-Tara numer N11 – ten stanowiący eksponat Muzeum Wojska Polskiego – jak wynika z zapisu w karcie inwentarzowej, przybył do zbiorów na początku lat 60. wraz ze sporą partią eksponatów przekazanych przez londyński Instytut im. Generała Sikorskiego. Do zbiorów Instytutu z kolei trafił jako depozyt płk. dypl. Mieczysława Sulisławskiego, jednego z prominentnych członków Komisji Historycznej Sztabu Głównego w Londynie, współautora monumentalnego dzieła Polskie siły zbrojne w drugiej wojnie światowej. Jego deklaracja, że „wykonawcą broni był starszy ogniomistrz Teofil Tarnowski” stanowi jedyną w miarę pewną informację na temat tej broni.
Jest to pistolet samopowtarzalny z automatyką uruchamianą odrzutem zamka swobodnego i lufą stałą, zamocowaną na sztywno w szkielecie. Mechanizm spustowy pojedynczego działania z bezpiecznikiem nastawnym blokującym język spustowy i przerywaczem w kształcie odwróconej litery „T”. Mechanizm uderzeniowy jest typu kurkowego, z kurkiem wewnętrznym. Zamek składa się z oddzielnego trzonu zamkowego, zawierającego przerzutowa iglicę, i z płaszcza, połączonych przesuniętym przez jaskółczy ogon na wierzchu obu części klinem, na którego z kolei szczycie umieszczono stały celownik ze szczerbiną. Klin ten w pistoletach Tarn 9 mm był mocowany śrubą, ale w modelu kalibru 7,65 mm jest zaopatrzony jedynie w sprężynowy zaczep, co nie zapewnia powtarzalności umiejscowienia szczerbiny po złożeniu broni. Wyjęcie klina jest zaś niezbędne do jej rozłożenia, umożliwiając rozdzielenie obu części zamka i odłączenie ich od szkieletu z lufą.

Tekst: Leszek Erenfeicht
Zdjęcia: © Hermann Historica 2022